กฤษฎา บุญชัย
รัฐบาลกำลังเจอศึกหนัก ด้วยแรงต้านจากนักเศรษฐศาสตร์ ที่ไม่เห็นด้วยกับการแจกเงินดิจิตัล 10,000 บาท เพราะเกรงว่าจะไม่ช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจ แต่จะสร้างภาวะเงินเฟ้อ กระทบค่าครองชีพ
ผู้เขียนไม่ใช่นักเศรษฐศาสตร์ แต่ศึกษาด้านมานุษยวิทยาและรัฐศาสตร์ และทำงานกับชุมชนท้องถิ่นทั้งในด้านวิชาการและนโยบายสาธารณะมาตลอดมีความเห็นว่า เมื่อมองจากฐานล่าง สิ่งที่รัฐบาลเสนอและข้อค้านจากนักเศรษฐศาสตร์ ยังขาดแก่นสาระสำคัญของการพัฒนาและเศรษฐกิจที่เป็นธรรมและยั่งยืน
เพราะก่อนที่จะกระโจนไปถึงเม็ดเงินมหาศาลดังกล่าวจะกระตุ้นเศรษฐกิจหรือไม่ รัฐบาลและนักเศรษฐศาสตร์ควรกลับไปคำถามพื้นฐานว่า อะไรคือรากฐานปัญหาเศรษฐกิจของประชาชนในขณะนี้
งานศึกษาทั้งไทยและต่างประเทศล้วนชี้ตรงกันคือ โครงสร้างความเหลื่อมล้ำไม่เป็นธรรมทางเศรษฐกิจและสังคมคือปัญหาที่ประเทศไทยเผชิญจนมีความเหลื่อมล้ำเป็นอันดับต้น ๆ ของโลก
และคำถามต่อไปก็คือ อะไรคือ เป้าหมาย จินตภาพของการเปลี่ยนแปลงเศรษฐกิจและสังคมระดับฐานราก
จากการเคลื่อนไหวของชุมชน ประชาชน และนักสังคมศาสตร์ได้เรียกร้องตลอดมาคือ การสร้างการพัฒนาที่ยั่งยืนและเป็นธรรม
แนวทางหลักที่จะไปสู่การพัฒนาดังกล่าว ได้แก่ การกระจายอำนาจ ทรัพยากรที่กระจุกตัว ผูกขาดของรัฐและทุนรายใหญ่สู่ประชาชนในท้องถิ่น การสร้างขีดความสามารถในการพึ่งตนเองของชุมชน ทั้งความมั่นคงอาหาร การจัดการทรัพยากร การผลิต สุขภาพ สิ่งแวดล้อม การศึกษา ระบบการเงิน และอื่น ๆ พร้อมกับสร้างกฏ กติกาการจัดสรรทรัพยากรที่เป็นธรรม สร้างระบบสวัสดิการของรัฐร่วมกับสังคม และสร้างอำนาจต่อรองให้กับกลุ่มคนรากหญ้าในการปรับตัว สร้างภูมิคุ้มกันกับภาวะเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม
เพราะความท้าทายที่คนรากหญ้าเผชิญในขณะนี้และอนาคตอันใกล้ล้วนแต่หนักหนาสาหัส ไม่ว่าจะเป็นสภาวะโลกร้อนที่กระทบต่อระบบนิเวศ ทรัพยากร ความมั่นคงอาหาร และเศรษฐกิจของชุมชนและเกษตรกร ปัญหาเข้าถึงไม่ทรัพยากรที่จำเป็นในการผลิต เช่น ที่ดิน น้ำ พันธุกรรม ปัญหาสังคมสูงวัยที่ทำให้ขาดแคลนแรงงาน ปัญหาสุขภาพและมลภาวะจากสารเคมีการเกษตร ปัญหาหนี้สินจากเศรษฐกิจเกษตรล้มละลาย ปัญหาการศึกษาที่ทำให้คนรุ่นใหม่หลุดจากรากเหง้าของชุมชน กลายเป็นแรงงานไร้ฝีมือ ปัญหาเทคโนโลยีที่เข้าสู่ยุคดิจิตัลซึ่งคนรากหญ้าส่วนใหญ่ยังไปไม่ถึง ซึ่งจะทำให้ความเหลื่อมล้ำทางสังคมยิ่งรุนแรง
รัฐบาลจึงควรตั้งต้นใหม่ แทนที่จะเอาเงิน 5 แสนล้านบาทที่จะกู้มามาแจกรอบเดียวแล้วหายไป ควรบูรณาการกับนโยบายต่าง ๆ ที่รัฐบาลวางไว้ เช่น การสร้างความมั่นคงในกรรมสิทธิที่ดิน การจัดการน้ำ การส่งเสริมปรับระบบการผลิต และอื่นๆ
ผู้เขียนเสนอให้แบ่งเงิน 5 แสนล้านบาทออกเป็น 5 ส่วน
ก้อนแรก ใช้จัดสรรที่ดินทำกินให้กับประชาชนที่ขาดแคลนทั้งในชนบทและคนจนเมือง โดยใช้ระบบการจัดการที่ดินร่วม เช่น โฉนดชุมชน เพราะหากคิดรายครัวเรือน เงินจำนวนดังกล่าวย่อมไม่เพียงพอต่อการจัดสรรที่ดินรายครัวเรือน แต่หากจัดในรูปกลุ่มก็มีความเป็นไปได้
ก้อนที่สอง ใช้จัดการระบบน้ำในท้องถิ่น เพราะปัจจุบันระบบชลประทานของรัฐมีเพียงร้อยละ 26 ของพื้นที่เกษตรเท่านั้น หากส่งเสริมระบบการจัดการน้ำให้มั่นคง จะเป็นพื้นฐานสำคัญต่อการฟื้นฟูความมั่นคงอาหาร และการมีภูมิคุ้มกันต่อการเปลี่ยนแปลงอากาศและอื่น ๆ
ก้อนที่สาม ให้ชุมชนร่วมกันฟื้นฟูระบบนิเวศ ความหลากหลายทางชีวภาพ เพื่อให้เป็นแหล่งทรัพยากรความมั่นคงอาหาร สร้างบริการนิเวศต่อสาธารณะ
ก้อนที่สี่ ให้ชุมชน เกษตรกร เปลี่ยนจากระบบเกษตรเชิงเดี่ยวที่ใช้สารเคมี เป็นเกษตรนิเวศ ที่ทำหน้าที่สร้างสมดุลนิเวศ สร้างความมั่นคงอาหาร มีภูมิคุ้มกันต่อสภาวะโลกร้อน และช่วยผลิตอาหารอินทรีย์ให้แก่ผู้บริโภค
ก้อนที่ห้า ให้เป็นกองทุนสวัสดิการของชุมชน เพื่อใช้เป็นสวัสดิการในการดำรงชีพ และเป็นทุนในการพัฒนาเศรษฐกิจให้มั่นคงยิ่งขึ้น
ข้อควรตระหนัก รัฐบาลไม่ควรจัดสรรงบฯ ผ่านกลไกราชการตามหน้าที่ เพราะกลไกเหล่านี้ขาดธรรมาภิบาล
ควรที่จะสร้างกลไกจัดการร่วมในระดับท้องถิ่นที่ชุมชนมีส่วนร่วมเพื่อทำหน้าที่จัดสรรงบฯ ให้มีประสิทธิภาพและยั่งยืน
เมื่อผสานกับนโยบายอื่น ๆ ของรัฐบาล เช่น พักชำระหนี้เกษตรกร เปลี่ยน สปก.ให้เป็นโฉนดการเกษตร และอื่น ๆ เงิน 5 แสนล้านจะไม่ละลายแม่น้ำแบบแจกเงินดิจิตอล แต่จะเปลี่ยนผ่านโครงสร้างลดความเหลื่อมล้ำและสร้างภูมิคุ้มกันชุมชนได้