“ไรเดอร์คือแรงงาน”
แต่ในโลกของแพลตฟอร์ม คำตอบนี้กลับไม่ง่ายอย่างที่คิด
ทุกเช้ามีไรเดอร์หลายแสนคนออกจากบ้านเพื่อรับงาน
พวกเขามีเวลาเข้างาน มีเป้าหมายรายได้ มีคะแนนประเมิน มีบทลงโทษเมื่อปฏิเสธงาน และต้องทำงานภายใต้กฎเกณฑ์ที่แพลตฟอร์มกำหนด
แต่เมื่อเกิดอุบัติเหตุ เจ็บป่วยจากการทำงานหรือรายได้ไม่เพียงพอต่อการดำรงชีวิต คำถามเดิมกลับถูกหยิบขึ้นมาอีกครั้ง
“ไรเดอร์เป็นลูกจ้าง…หรือเป็นเพียงผู้รับงานอิสระ?”
แพลตฟอร์มหลายแห่งเรียกไรเดอร์ว่า
• พาร์ตเนอร์ (Partner)
• ผู้รับงานอิสระ (Independent Contractor)
• ผู้ประกอบอาชีพอิสระ (Self-employed)
การจัดประเภทเช่นนี้ ทำให้แรงงานแพลตฟอร์มจำนวนมากไม่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายแรงงานในระดับเดียวกับลูกจ้าง ไม่ว่าจะเป็น
• หลักประกันทางสังคม
• การคุ้มครองเมื่อประสบอันตรายจากการทำงาน
• ค่าชดเชยในบางกรณี
• หรือสิทธิในการเจรจาต่อรอง
ทั้งที่ในความเป็นจริง แพลตฟอร์มยังคงเป็นผู้กำหนด
• ระบบจัดสรรงาน
• อัตราค่าตอบแทน
• โบนัสและแรงจูงใจ
• กฎการทำงาน
• ระบบคะแนนและการประเมินผล
นักวิชาการด้านกฎหมายแรงงานในประเทศไทยชี้ตรงกันว่า แรงงานแพลตฟอร์มกำลังอยู่ใน “พื้นที่ก้ำกึ่ง”ระหว่างการเป็นลูกจ้างกับการเป็นผู้รับงานอิสระ ซึ่งทำให้การคุ้มครองตามกฎหมายยังไม่ชัดเจนและไม่สอดคล้องกับรูปแบบการทำงานที่เปลี่ยนไป
นี่จึงไม่ใช่แค่เรื่องของไรเดอร์ แต่เป็นคำถามสำคัญของโลกการทำงานในศตวรรษที่ 21
“เราจะปล่อยให้เทคโนโลยีก้าวหน้า
โดยที่กฎหมายคุ้มครองคนทำงานเดินตามไม่ทันหรือไม่?”
เพราะนวัตกรรมที่ดี ไม่ควรสร้างความสะดวกให้ผู้บริโภค ด้วยความไม่มั่นคงของคนทำงาน และระบบแพลตฟอร์มที่ยั่งยืน ไม่ใช่ระบบที่เติบโตได้เร็วที่สุด แต่คือระบบที่เติบโต พร้อมกับการคุ้มครองศักดิ์ศรีและความมั่นคงของแรงงานทุกคน