แถลงการณ์
สนับสนุนการเคลื่อนไหวของประชาชนในการคัดค้านการนำจังหวัดปราจีนบุรีเข้าสู่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC)
ด้วยคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (กพอ.) ได้มีมติเสนอให้จังหวัดปราจีนบุรีเข้าสู่พื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) ซึ่งจะมีผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างทั้งด้านการใช้ที่ดิน ระบบเศรษฐกิจ และวิถีชีวิตของประชาชนในพื้นที่อย่างลึกซึ้ง โดยที่กระบวนการดังกล่าวยังขาดกลไกการมีส่วนร่วมของประชาชนอย่างรอบด้าน และขาดการประเมินผลกระทบอย่างเป็นระบบ
สถาบันชุมชนท้องถิ่นพัฒนา (สทพ.) ในฐานะองค์กรที่ทำงานเพื่อส่งเสริมความเข้มแข็งของชุมชนและการพัฒนาที่ยั่งยืน ปีที่ผ่านมา สทพ.ได้ร่วมมือกับประชาสังคมปราจีนบุรีและสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) จัดทำโครงการนิเวศพลังทางสังคมพัฒนาและขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะอย่างมีส่วนร่วมจังหวัดปราจีนบุรี “ปราจีนร่วมสร้าง” ซึ่งเป็นโครงการต้นแบบการมีส่วนร่วมของประชาชนในการกำหนดนโยบายสาธารณะระดับจังหวัด โดยยึดหลัก “การมีส่วนร่วมอย่างทั่วถึงและเท่าเทียม โดยมีชุมชนท้องถิ่นเป็นศูนย์กลาง” และตั้งอยู่บนฐานของ การพัฒนาที่ยั่งยืนที่สอดคล้องกับระบบนิเวศ วัฒนธรรม และเศรษฐกิจของประชาชนในท้องถิ่น
โครงการนี้ยังมุ่งพัฒนา กลไกระดับฐานราก ที่ทำให้ประชาชนในตำบล หมู่บ้าน และกลุ่มอาชีพต่าง ๆ สามารถร่วมกันกำหนดวิสัยทัศน์ ทิศทาง และนโยบายการพัฒนาจังหวัดด้วยตนเอง อันจะเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาอย่างมีความหมายและยั่งยืนในระดับจังหวัด
ด้วยเหตุนี้ สถาบันชุมชนท้องถิ่นพัฒนา จึงขอแสดงจุดยืนสนับสนุนการเคลื่อนไหวของประชาชนจังหวัดปราจีนบุรีที่คัดค้านการขยายพื้นที่ EEC เข้ามาในจังหวัด และขอเสนอข้อพิจารณาเชิงหลักการ ดังนี้
1. การพัฒนาในรูปแบบเขตพิเศษเช่น EEC มีแนวโน้มละเมิดหลักการพัฒนาที่ยั่งยืนและเป็นธรรม (Just and Sustainable Development) ซึ่งเน้นการเคารพสิทธิชุมชน การปกป้องระบบนิเวศ และการกระจายผลประโยชน์อย่างเท่าเทียม โดยเฉพาะในพื้นที่ที่มีความเปราะบางและเป็นแหล่งผลิตอาหาร ทรัพยากรธรรมชาติ และทุนวัฒนธรรมของท้องถิ่น
2. พระราชบัญญัติเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก พ.ศ. 2561 เปิดช่องให้รัฐรวมศูนย์อำนาจการวางแผนและตัดสินใจ โดยไม่ผ่านกระบวนการตรวจสอบจากประชาชน ส่งผลให้ความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อม สุขภาพ และสิทธิชุมชน ถูกตัดออกจากการพิจารณานโยบาย
3. การใช้กฎหมายพิเศษและกลไกยกเว้นการประเมินผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม (EIA, EHIA) รวมถึงการลดอำนาจของท้องถิ่น ถือเป็นการบั่นทอนระบอบประชาธิปไตยเชิงพื้นที่ และขัดต่อรัฐธรรมนูญที่รับรองสิทธิในการมีส่วนร่วมในการจัดการทรัพยากร (มาตรา 43, 66)
4. จังหวัดปราจีนบุรีเป็นพื้นที่ฐานทรัพยากรที่สำคัญ ทั้งด้านเกษตรอินทรีย์ ระบบนิเวศป่าและลุ่มน้ำ รวมถึงเศรษฐกิจชุมชนที่มีศักยภาพ หากไม่มีการออกแบบการพัฒนาโดยยึดฐานวัฒนธรรมและวิถีชีวิตของท้องถิ่นจะก่อให้เกิดความเสียหายที่ไม่อาจฟื้นคืนได้
5. ประสบการณ์การบริหารงาน EEC ที่ผ่านมาในจังหวัดอื่น พบว่าขาดความโปร่งใส การตรวจสอบ และการมีส่วนร่วม นำไปสู่ความขัดแย้งและผลกระทบที่เกิดขึ้นจริงต่อประชาชนในหลายพื้นที่
ข้อเสนอเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนและเป็นธรรม
1. ขอให้ยุติการนำจังหวัดปราจีนบุรีเข้าสู่พื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) จนกว่าจะมีการประเมินผลกระทบด้านสังคม สิ่งแวดล้อม และสุขภาวะโดยองค์กรอิสระ พร้อมจัดให้มีเวทีประชาพิจารณ์และกลไกการตัดสินใจร่วมที่ประชาชนในพื้นที่มีอำนาจจริง
2. ขอให้รัฐรับรองและสนับสนุนกระบวนการกำหนดนโยบายจากระดับฐานราก เช่น โครงการนิเวศน์พลังสังคมนโยบายสาธารณะอย่างมีส่วนร่วมจังหวัดปราจีนบุรี “ปราจีนร่วมสร้าง” ใช้เป็นกระบวนการสร้างมีส่วนร่วมของประชาชนท้องถิ่นในการทบทวนแนวนโยบายการขยาย EEC สู่ปราจีนฯ บนฐานนิเวศ วัฒนธรรม และความรู้ของประชาชนในท้องถิ่น และการพัฒนาที่ยั่งยืนและเป็นธรรม
3. ขอให้มีการทบทวนกฎหมาย EEC และบทบาทของสำนักงาน EEC โดยเปิดให้สาธารณะเข้าร่วมวิพากษ์ วิจารณ์ และกำหนดบทบาทใหม่ที่ตั้งอยู่บนหลักธรรมาภิบาล ความโปร่งใส และการกระจายอำนาจอย่างเป็นธรรม
สถาบันชุมชนท้องถิ่นพัฒนา ขอแสดงความเชื่อมั่นว่า การพัฒนาที่แท้จริงจะเกิดขึ้นได้เมื่อเคารพเสียงของประชาชน พื้นที่ของชุมชน และฐานทรัพยากรที่หล่อเลี้ยงชีวิตของผู้คน
การละเลยหลักการเหล่านี้ไม่เพียงเป็นความไม่เป็นธรรม แต่ยังนำไปสู่ความเปราะบางเชิงโครงสร้างในระยะยาว
สถาบันฯ ยืนหยัดเคียงข้างพี่น้องชาวปราจีนบุรี และภาคประชาชนทั่วประเทศที่ลุกขึ้นปกป้องสิทธิชุมชน ความยุติธรรมทางสิ่งแวดล้อม และอนาคตที่พึ่งพาตนเองได้อย่างยั่งยืน
จึงแถลงมา ณ โอกาสนี้ ด้วยความเคารพและเชื่อมั่นในพลังของประชาชน
ลงวันที่ 20 มิถุนายน 2568
สถาบันชุมชนท้องถิ่นพัฒนา