ทาม: พื้นที่ ความหมาย สายน้ำ ป่าแห่งชีวิต

กรณีศึกษาการปฏิรูปที่ดิน: การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิเกษตรกรรมในพื้นที่ทามตำบลท่าช้างและตำบลบุ่งมะแลง อ.สว่างวีระวงศ์ จ.อุบลราชธานี

งานศึกษาชิ้นนี้เป็นการศึกษาพื้นที่ทาม บริเวณต่อเนื่อง 2 ตำบล ตำบลท่าช้างและตำบลบุ่งมะแลง อยู่ในอำเภอสว่างวีระวงศ์ จังหวัดอุบลราชธานี ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ต่อเนื่องมาจากแม่น้ำมูล อันเป็นผืนน้ำที่ยาวที่สุดในประเทศไทย มีปลาหลากหลายชนิด มีรูปแบบวิธีการอยู่ร่วมกับน้ำ 

นำเรื่อง

            กรณีพื้นที่ทาม ตำบลท่าช้างและตำบลบุ่งมะแลง อำเภอสว่างวีระวงศ์ จังหวัดอุบลราชธานี พื้นที่ดังกล่าวเป็นระบบนิเวศชุ่มน้ำที่สมบูรณ์ เป็นพื้นที่สาธารณะที่ชุมชนไปใช้ประโยชน์ทำนาและหาอาหาร  ชาวบ้านได้ทำกิน และเกิดปรากฏการณ์การกว้านซื้อที่ดินจากนายทุน การเข้าไม่ถึง (not access to) การยืนยันกรรมสิทธิ์การถือครองที่ดินที่ภาครัฐจัดให้ บางกรณีนายทุน/นักการเมืองท้องถิ่นในพื้นที่ไม่ให้ข้อมูลข่าวสารแก่ชาวบ้าน กรณีศึกษานี้จะนำไปสู่การแสวงหาแนวทางคุ้มครองพื้นที่เกษตรกรรม และปกป้องสิทธิการใช้ประโยชน์เพื่อการผลิตอาหารของชุมชนชาวนา นำเสนอสภาพปัญหาการบุกรุกที่ดินสาธารณะ การทำลายพื้นที่นิเวศทามที่ชุมชนหากินร่วมกัน โดยพัฒนาข้อเสนอเรื่องสิทธิการใช้ประโยชน์ของเกษตรกร และการคุ้มครองพื้นที่เกษตรกรรม กรณีบ้านฮ่องอ้อและท่าช้าง อำเภอสว่างวีรวงศ์ จังหวัดอุบลราชธานี

            โดยการศึกษานี้ นำเรื่องราวของการอยู่กินกับสายน้ำแม่มูลของชาวบ้านท่าช้างและบุ่งมะแลง มานำเสนอ ทั้งด้านความรู้เรื่องพื้นที่นำท่วม การอยู่ร่วมกันและการปรับตัวของชาวบ้านเป็นระยะเวลาอันยาวนาน ผลกระทบที่ชาวบ้านเข้าไม่ถึง “ความรู้” “ข้อมูล” “ข่าวสาร” ในนามของ “การพัฒนา” ที่ภาครัฐจัดสรรและจัดการให้ ทำให้ชาวบ้านเรียบลำน้ำมูลในสองตำบลถูกเอารัดเอาเปรียบในเชิงโครงสร้างการพัฒนาประเทศดังกล่าว

            รูปแบบการนำเสนอ จึงเป็นความพยายามอธิบายเพื่อทำความเข้าใจ “ทาม” พื้นที่น้ำท่วมถึงในฤดูน้ำหลาก มีความหมายในเชิง ‘พื้นที่ เวลา และความหมาย’ ที่มิใช่เพียงแค่ ทาม “time” ที่แปลว่าเวลาเพียงอย่างเดียว อีกทั้งมีความหมายอย่างลึกซึ้งกับวิถีชิวตชาวบ้านเรียบลำน้ำมูล ในหลายแง่มุมด้วยกัน

อ่านบทความฉบับเต็มได้ที่ https://www.ldi.or.th/wp-content/uploads/2020/05/ทาม-พื้นที่-ความหมาย-สายน้ำ-ป่าแห่งชีวิต.pdf