คู่มือการปฏิรูปที่ดิน

อยู่ที่เธอนั้นจะกล้าเปิด…..

ปิยาพร อรุณพงษ์
นักวิชาการอิสระ

คู่มือการปฏิรูปที่ดินเล่มนี้เขียนขึ้นบนพื้นฐานของ “ความสงสัยใคร่รู้” เป็นตัวตั้ง ทั้งที่ต้องการศึกษา ปัญหาเชิงโครงสร้างของประเทศไทยในฐานะงานวิชาการหนึ่ง และการพยายามอยากจะชวนคิดคำตอบ และแนวทางการปฏิรูปที่ดินในฐานะการทำงานวิชาการที่กินได้ โดยได้ยินมาเป็นเวลานานว่าการแก้ปัญหา ความเหลื่อล้ำในสังคมไทย เป็นสิ่งที่ทำได้ยาก และก็ยากจนคนในสังคมก็ลืมมันไปแล้ว ทั้งนักวิชาการ นักปฎิบัติและนักเคลื่อนไหว ตลอดจนชาวบ้านผู้ประสบปัญหาและกำลังจะเจอปัญหาที่ดิน ต่างมีความ เข้าใจตรงกันว่าสังคมไทยมีปัญหาที่ดินมานานมากแล้ว และเมื่อเวลาล่วงไปแล้วก็ยังเป็นปัญหาเดิมที่ เรื้อรังและรุนแรงจากการหมักหมมและไม่ได้ตั้งใจแก้ไข แต่ก็พบว่าเรายังเกิดความเข้าใจไม่ตรงกันว่า การปฏิรูปที่ดินสามารถแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำและความไม่เป็นธรรมในสังคมไทยได้

ผู้เขียนนับได้ว่าเป็นคนรุ่นที่สามในสังคมร่วมสมัยปัจจุบันที่พยายามศึกษาและแสวงหาทางออกในการจัดการปัญหาความไม่เป็นธรรมในสังคม โดยให้ความสำคัญต่อการปฏิรูปที่ดินเป็นบันไดขั้นแรก โดยเชื่อว่า ที่ดินคือต้นทุนสำคัญในการตั้งต้นชีวิต ประกอบกับตระหนักว่าสังคมไทยยังโชคดีที่เรายังมีเรื่องการปฏิรูปที่ดิน ให้ได้ถกเถียง พุดคุย หรือทะเลาะกันอยู่ ที่เรียกว่าโชคดีก็เพราะเมื่อได้มีโอกาสถามไถ่จากคนในต่างประเทศ เกี่ยวกับเรื่องการปฏิรูปที่ดินในบ้านเขาซึ่งเรียกได้ว่าเป็นประเทศที่พัฒนาแล้วนั้น เขาบอกว่าสังคมบ้านเค้านั้น “ไม่มีที่ดินให้ปฏิรูป” แล้ว ดังนั้นจึงจำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องขอบคุณการมอบโอกาสในการได้เรียนรู้ รับฟัง และศึกษาในประเด็นการปฏิรูปที่ดิน จากพี่กบ กฤษฎา บุญชัย หัวหน้าโครงการวิจัยเพื่อการปฏิรูปที่ดิน โดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานคณะกรรมการปฏิรูป (สปร.) นอกจากนี้ขอขอบคุณการสนับสนุนข้อมูล จากเครือข่ายปฏิรูปที่ดินแห่งประเทศไทย (คปท.) และ กลุ่มปฏิบัติงานท้องถิ่นไร้พรมแดน (Local Act.) ที่เป็นองค์กรหลักในการศึกษาข้อมูลทางแนวคิดและโอกาสการเรียนรู้ประสบการณ์จริงในพื้นที่การปฏิรูปที่ดิน รวมทั้งเอกสาร งานเขียน บทความ และข้อมูลจากแหล่งค้นคว้าต่างๆที่ทำให้ชื้นใจว่า ยังมีคนสนใจพูดถึง การปฏิรูปที่ดินอยู่เป็นจำนวนมาก และยังมีหลายโจทย์หลายคำถามที่ต้องการการศึกษา การพุดคุย การเรียนรู้ และการเริ่มต้นทดลองปฏิบัติสำหรับการปฏิรูปที่ดิน

ระหว่างทางของจัดทำคู่มือการปฏิรูปที่ดินเล่มนี้ งานเขียนได้ถูกเรียบเรียงขึ้นจากวิธีคิดที่ได้เรียนรู้ ในระหว่างทางการศึกษาปัญหาที่ดินในสังคมไทย โดยผู้เขียนมีความเชื่อแน่นหนักว่าการมีที่ดินทำกิน จะนำมาซึ่งความมั่นคงในชีวิตของคนในสังคม เมื่อชีวิตมั่นคงก็พอจะมีความมั่นใจในศักยภาพของแต่ละคน ที่จะสามารถดำเนินชีวิตได้บนพื้นฐานที่แตกต่างกัน ซึ่งแม้จะไม่ทำให้เกิดความเท่าเทียมกันได้ทั้งหมดแต่ก็ เป็นธรรมตามสิทธิพื้นฐานที่มนุษย์ทุกคนพึงมี หลายคนอาจเคยสัมผัสได้ว่าหากเรามีความมั่นใจในตนเองแล้ว การจัดการปัญหาและการดำใช้ชีวิตก็พอที่จะสามารถทำได้อย่างเต็มกำลัง

อย่างไรก็ตาม อยากอาศัยความใคร่รู้นี้ นำพาท่านที่กำลังกวาดสายตาอ่านคู่มือการปฏิรูปที่ดินเล่มนี้ ไปในเนื้อหาต่างๆตามที่ท่านสนใจหรือพอมีเวลาจะอ่านได้ หากจะหวังผลสำเร็จใดที่พอจะเกิดขึ้นได้บ้าง ก็ขอแค่เพียงได้เป็นการสร้าง “การจุดติดทางความคิด”  “การสร้างความเข้าใจให้ตรงกัน” และการตระหนักถึง การปฏิรูปที่ดินซึ่งเป็นแนวทางที่จำเป็นสำหรับประเทศที่มีเกษตรกรรมเป็นพื้นฐานของชีวิตผู้คนเช่นสังคมไทย โดยในส่วนที่จะร่วมเป็นส่วนไหนในการปฏิรูปที่ดินก็อาจตามแต่กำลังและความสามารถที่แตกต่างกัน อันมีรากฐานที่สำคัญคือการไม่นิ่งเฉยต่อความไม่เป็นธรรม ทั้งนี้ ความสำเร็จในการปฏิรูปที่ดินจะเกิดขึ้น และเป็นจริงได้เพียงใดนั้น ก็อยู่ที่เธอนั้นจะกล้าเปิดทั้งกาย ใจ และความคิด ในการประสานตนเองเป็นฟันเฟือง ที่สำคัญในการปฏิรูปและพัฒนาประเทศ โดยทางออกของการปฏิรูปที่ดินก็อยู่ที่จุดเริ่มต้นนี้นั่นเอง

                                                ๑๒/๑๒/๒๐๑๒

อ่านบทความเต็มรูปแบบได้ที่… https://www.ldi.or.th/wp-content/uploads/2020/05/คู่มือปฏิรูปที่ดิน.pdf